So với những con vật khác trong 12 con giáp, chẳng hạn như ngựa, voi, trâu, rồng… có lẽ heo là con vật ít có cơ hội được nói đến nhất trong lịch sử Việt Nam hơn cả. Tuy nhiên, chú heo vẫn là một trong các con giáp được nhắc đến sớm nhất.
Trong sự tích “Bánh chưng, bánh dày”, khi vua Hùng Vương muốn chọn người nối ngôi trong số các hoàng tử, ngài truyền cho các hoàng tử mỗi người làm một món ăn đặc sắc nhất tiến vua để ngài bình chọn. Trong các hoàng tử, có Lang Liêu là người con rất có hiếu nên chàng đã được Thần nhân ứng mộng dạy cho cáCh làm bánh dầy (tượng trưng cho trời), bánh chưng (tượng trưng cho đất).
Những chất liệu làm nên hai loại bánh này được xem như sự hài hòa giữa trời và đất, trong đó có thịt heo đóng vai trò quan trọng đem lại hương vị thơm ngon, quyến rũ cho bánh chưng. Nhờ cặp bánh độc nhất vô nhị này, Lang Liêu đã được vua Hùng chọn làm thái tử nối ngôi vua.
Giai thoại thứ hai, xét theo thứ tự thời gian, có liên quan đến chú heo. Đó là chiến thắng của danh tướng triều Trần, Trần Khát Chân đã giết được vua Chiêm Thành Chế Bồng Nga trên sông Hải Triều (tức sông Luộc). Chuyện xảy ra vào đời mạt Trần, dưới thời vua Trần Nghệ Tông. Nghệ Tông là một ông vua nhu nhược, hôn ám, tin dùng quyền thần Hồ Qúy Ly khiến nhà Trần mau chóng suy yếu và diệt vong về tay Quý Ly.
Về phía Chiêm Thành, vua Po Binaswar, sử ta gọi là Chế Bồng Nga, là vị vua hùng tài nhất trong lịch sử nước Chiêm. Thấy nước Việt suy yếu Bồng Nga nhiều phen đem binh sang cướp phá. Có lần đã đốt phá cả kinh thành Thăng Long, khiến Trần Nghệ Tông phải chạy sang Bắc Ninh, mang vàng bạc châu báu chôn giấu ở núi Thiên xiện. Thời đó, các quân tường được sai đi chống quân Chiêm đều nơm nớp lo sợ, coi như có đi mà không có về.
Năm Kỷ Tị (1389), quân Chiêm lại sang đánh. Thượng Hoàng Trần Nghệ Tông sai Trần Khát Chân làm Đô tướng thống lĩnh quân Long Tiệp đi đánh giặc. Lúc xuất quân, Khát Chân và Thượng hoàng đều khóc tiễn biệt. Quân ta xuất phát từ sông Lô (tức sông Hồng), gặp giặc ở Hoàng Giang. Thấy địa thế không thuận lợi để chống giặc, Khát Chân bèn lui quân về giữ tại sông Hải Triều.
Thủy quân Chiêm đóng ở bờ phía Nam, thủy và lục quân Việt đóng ở bờ sông phía Bắc. Chiều 24 tháng Giêng, tên đầu bếp của Chế Bồng Nga tên là Ba Lậu Kê dâng lên vua món giò heo hầm chưa được mềm. Vua ăn không ngon miệng, sai quân đánh Ba Lậu Kê 30 hèo. Sợ bị giết, đêm ấy đầu bếp Ba Lậu Kê thừa lúc tối trời đi thuyền nhỏ trốn sang trại quân Việt đầu hàng, khai báo binh tình của Chế Bồng Nga, chỉ vào chiến thuyền sơn xanh, cho biết đó là thuyền vua.
Sáng 25, hai bên khai chiến. Khát Chân hạ lệnh cho quân sĩ nhất tề nã tên đạn vào thuyền Chế Bồng Nga, thuyền bị thủng ván và Bồng Nga trúng đạn chết. Trần Nguyên Diệu là tôn thất nhà Trần, trước đã hàng Chiêm Thành, bây giờ lại trở mặt, vội cắt lấy đầu Bồng Nga đem qua trại quân Việt dâng công. Gặp ngay tướng Phạm Nhữ Lặc vung kiếm giết luôn Nguyên Diệu, chiếm đầu Bồng Nga đem về báo tiệp.
Tướng Chiêm là La Khải thu góp tàn quân, về Chiêm Thành lên ngôi vua. Trần Khát Chân sai bỏ đầu giặc vào hòm, đi thuyền gấp về Bình Than báo tin với Trần Nghệ Tông. Xét ra chỉ vì một món giò heo hầm mà một ông vua kiêu hùng phải thiệt mạng, làm sụp đổ cả một ngai vàng!
Giai thoại thứ ba, là chuyện Trư vương (vua heo) làm mất nhà Lê. Cuối đời nhà Hậu Lê, do vua Lê Uy Mục hoang dâm, bạo ngược (sứ Trung Quốc đời nhà Minh gọi vua là Quỷ Vương), các tôn thất và công thần bị đánh đuổi, bắt bớ.
Tháng 12 năm Kỷ Tị (1509), trong số hàng thân bị hạ ngục có Giản Tu Công tên Oánh. Oánh đút vàng bạc cho cai ngục, vượt ngục trốn vào Thanh Hóa, rồi hội với các quan cựu thần đem binh ra đánh bắt được Uy Mục, phế xuống làm Mẫn Lệ Công, ép uống thuốc độc mà chết. Giản Tu tự lập làm vua, tức là Vua Lê Tương Dực, lấy niên hiệu là Hồng Thuận.
Lên tước vị rồi, Tương Dực tỏ ra còn chơi bời và xa xỉ tệ hại hơn cả Qủy Vương. Vì thế sứ nhà Minh sai Vũ Như Tô xây điện 100 nóc (Bách Sạn Điện) và xây Cửu Trùng đài. Từ đó loạn tặc nổi lên như ong. Các điềm tai dị xảy ra. Năm Quý Dậu (1513) có ba ngày lụt lội ở kinh thành. Gặp chuyện Nguyên quân công là Trịnh Duy Sản trước có công đi đánh giặc, sau do can vua nên bị Tương Dực đánh đòn oan. Duy Sản nổi giận, giả mượn tiếng đi dẹp giặc, đem quân vào cửa Bắc Thần giết vua. Tương Dực trị vì được 8 năm, thọ 24 tuổi, Duy Sản lập Quang Trị 8 tuổi làm vua, sau lại lập Lê Ỷ tức là vua Lê Chiêu Tông.
Những câu chuyện kể trên, theo nghĩa đen hoặc nghĩa bóng, đều có liên quan đến chú heo, xem như các giai thoại thú vị được nhắc lại nhân dịp xuân Đinh Hợi, đồng thời để ôn lại một số giai đoạn thăng trần, hào hùng của lịch sử dân tộc.